Ngày: Tháng Mười Hai 21, 2018

Giá của chứng khoán phái sinh được xác định như thế nào?

Các loại sản phẩm phái sinh khác nhau có cơ chế giá khác nhau. Chứng khoán phái sinh là các công cụ tài chính có giá trị phụ thuộc vào giá của một tài sản cơ sở nhằm nhiều mục tiêu khác nhau như phân tán rủi ro, bảo vệ lợi nhuận hoặc tạo lợi nhuận. Các loại phái sinh phổ biến nhất là hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi. Các loại chứng khoán phái sinh kỳ lạ hơn có thể dựa trên các yếu tố như thời tiết hoặc khí thải carbon.

Giá của chứng khoán phái sinh được xác định như thế nào.jpg

Tại Việt Nam, sản phẩm phái sinh đầu tiên ra mắt là Hợp đồng tương lai – Thỏa thuận mua bán giữa người mua và người bán tại một thời điểm nhất định trong tương lai với giá được xác định trước. Hợp đồng tương lai thường được phân loại dựa vào tài sản cơ sở như: hàng hóa cơ bản, tiền tệ, chỉ số cổ phiếu, trái phiếu…)

Ví dụ, hãy xem xét một hợp đồng tương lai ngô đại diện cho 5.000 giạ ngô. Nếu ngô được giao dịch ở mức 5 đô la mỗi giạ, giá trị của hợp đồng là 25.000 đô la. Hợp đồng tương lai được chuẩn hóa, niêm yết bao gồm một số tiền nhất định và chất lượng của hàng hóa cơ bản, do đó có thể được giao dịch trên thị trường giao dịch tập trung. Giá của một hợp đồng tương lai được xác định dựa trên cung và cầu thực tế của các giao dịch xảy ra trên thị trường đối với hợp đồng đó. Người mua và người bán sẽ đặt lệnh và lệnh sẽ được khớp thông qua đấu giá liên tục trên Sở giao dịch.

Tùy chọn về cổ phiếu và các quỹ giao dịch hoán đổi cũng là hợp đồng phái sinh phổ biến. Tùy chọn cung cấp cho người mua quyền, trái với nghĩa vụ, mua hoặc bán 100 cổ phiếu của một cổ phiếu với giá thực hiện trong một khoảng thời gian xác định trước.

Mô hình định giá nổi tiếng nhất cho các tùy chọn là phương pháp Black-Scholes. Phương pháp này xem xét giá cổ phiếu cơ bản, giá thực hiện quyền chọn, thời gian cho đến khi tùy chọn hết hạn, biến động cổ phiếu cơ bản và lãi suất không có rủi ro để cung cấp giá trị cho quyền chọn.

Xem thêm: Tìm hiểu về mô hình Black-Scholes tại đây.

Tìm hiểu về vị thế long/short

Hợp đồng phái sinh dựa trên cơ sở của chứng khoán đầu tiên đã được phát hành và thị trường của những sản phẩm phái sinh đó ở Việt Nam được gọi là thị trường chứng khoán phái sinh. Hiện tại, mới chỉ có một sản phẩm duy nhất được thực hiện triển khai trên thị trường Việt Nam đó là hợp đồng tương lai (Future Contract). Hợp đồng tương lai cũng như hợp đồng kỳ hạn, khác với options (có quyền không cần thực hiện hợp đồng) ở chỗ là có sự bắt buộc phải thực hiện hợp đồng vào ngày giao hàng đã thỏa thuận trước.

Tìm hiểu về vị thế long short
Chứng khoán phái sinh

Có quy định về “position” mà ở Việt Nam gọi là “vị thế” có thể hiểu là tình trạng nắm giữ, sở hữu của một nhà đầu tư nào đó đối với một số lượng chứng khoán trong những điều kiện nhất định của thị trường, thường liên quan đến biến động giá chứng khoán.  

Có thể phân ra thành hai vị thế chính: vị thế mua (long position)vị thế bán (short position). Vị thế mua là tình trạng nhà đầu tư đã bỏ tiền mua một loại chứng khoán và hy vọng sẽ kiếm lời khi giá tăng. Và ngược lại, vị thế bán là tình trạng nhà đầu tư đã tham gia vào một thương vụ và sẽ kiếm lời khi giá giảm.

Vị thế muavị thế bán gắn chặt với các hoạt động đầu cơ giá lên và đầu cơ giá xuống, thông qua việc sử dụng các công cụ phái sinh như hợp đồng quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn. Lãi/lỗ ở mỗi vị thế sẽ được tính toán dựa trên giá giao dịch đóng cửa của hợp đồng tương lai đó. Riêng đối với các hợp đồng tương lai chỉ số đến ngày đáo hạn, lãi/lỗ sẽ được tính toán dựa trên giá đóng cửa của chỉ số tại ngày đáo hạn của hợp đồng tương lai đó.

Tương ứng với mỗi vị thế, các nhà đầu tư, đầu cơ có những kỹ thuật kiếm lời riêng. Khi nhà đầu tư cho rằng, giá cổ phiếu X nào đó sắp sửa tăng, bước thứ nhất, họ sẽ mua vào. Không phải lúc nào các nhà đầu tư cũng sử dụng toàn bộ số tiền đầu tư của mình để mua trực tiếp cổ phiếu, mà thường mua các công cụ phái sinh gắn với cổ phiếu, theo đó họ có thể sẽ nắm được quyền sở hữu với một số lượng cổ phiếu lớn hơn trong tương lai. Lúc giá tăng thực sự, nhà đầu tư sẽ tiến hành bước hai là bán số cổ phiếu mình đã mua trước đó, hoặc bán các quyền gắn với việc sở hữu những cổ phiếu đó để thu lợi.

Ngược lại, khi dự đoán giá giảm nhà đầu tư thường bán cổ phiếu ra ngay, trong trường hợp không có cổ phiếu đó trong tay họ thậm chí còn thể “vay” để bán (bán khống). Lúc cổ phiếu rớt giá thực sự, nhà đầu tư sẽ tung tiền ra mua ngược trở lại để khôi phục danh mục đầu tư của mình, hoặc để trả số chứng khoán đã vay. Tìm hiểu thêm: Bán khống chứng khoán phái sinh tại đây.